Türk Devletler Teşkilatı (TDT), kurulduğu günden bu yana Türk dünyası adına önemli görevler üstlendi ve kayda değer bazı çalışmaları hayata geçirdi. Ancak geriye dönüp yapılanlara baktığımızda, yapabildiklerimizden çok henüz yapamadıklarımızı görüyoruz. Çok ağır aksak ilerliyoruz. İstenilen hızda ve ölçüde yol alamıyoruz. Türk Birliği konusunda hayata geçirilmesi gereken daha pek çok çalışma varken birçok alanda geride kalıyoruz.
Biz bu sürecin normal bir tempoda ilerlemesini istiyoruz. Kaplumbağa yürüyüşüyle hedefe ulaşmak ve önümüzdeki sorunları çözmek mümkün değildir. Türk dünyasının önünde tarihî fırsatlar varken bu fırsatları ağırdan alarak değerlendirmek, gelecekte telafisi güç kayıplarına yol açabilir.
TDT'nin bugünkü adını alması bile yıllar sürdü. Önceleri kimseyi ürkütmemek adına "Türk Dili Konuşan Ülkeler" adıyla bir araya gelindi. Ardından "Türk Keneşi" veya "Türk Konseyi" adı altında ilerlenmeye çalışıldı. Bu isimler de teşkilatın gerçek mahiyetini ve hedeflerini tam olarak yansıtmayınca yeni bir arayışa girildi. Nihayetinde, teşkilatın kimliğine ve amacına daha uygun olan bugünkü adıyla yola devam edilmesi kararlaştırıldı.
Her yıl toplanan Türk Devletler Teşkilatı, bir dizi karar alarak toplantılarını tamamlıyor. Ancak alınan kararların uygulamaya geçirilmesinde aynı kararlılığı göremiyoruz. Hâlâ ortak Türk alfabesine tam anlamıyla geçilebilmiş değil. Serbest dolaşım konusunda arzu edilen mesafe alınamadı. Ticarette hedeflenen seviyeye bir türlü ulaşılamadı. Türkiye Türkçesi ile diğer Türk devletlerinin dillerinde kullanılan kelimeleri bir araya getirecek ortak sözlük çalışması da beklenen hızda ilerlemiyor.
Oysa Türk devletlerinin dillerinde binlerce ortak Türkçe kelime bulunmaktadır. Yabancı dillerden yeni kelimeler almak yerine bu ortak hazineden yararlanabiliriz. Dillerimize yerleşmiş yabancı kelimelerin yerine, diğer Türk cumhuriyetlerinde kullanılan karşılıklarını tercih edebiliriz. Mesela, "tayyare" yerine "uçak", "inkişaf" yerine "gelişme", "terakki" yerine "ilerleme" kelimelerini kullanmak neden bu kadar zor olsun? Bunun gibi binlerce kelime gözden geçirilebilir, ortak sözlükte bir araya getirilebilir ve Türk dünyasında ortak bir dil anlayışının temelleri atılabilir.
Türk devletlerinin kullandığı dillerde Rusça, Farsça, Arapça ve Latince kökenli pek çok kelime bulunmaktadır. Bunların bir bölümünün zamanla Türkçe karşılıklarıyla değiştirilmesi mümkündür. Mesela, "respublika" yerine "cumhuriyet", "prezident" yerine "başkan" kelimelerini kullanmak neden düşünülmesin? Elbette bu çalışma, dillerin kendi tarihî gelişimini ve zenginliğini yok saymadan, ortak anlaşılabilirliği artıracak bir anlayışla yürütülmelidir.
Diğer taraftan Türkiye Türkçesinde bulunmayan, ancak diğer Türk cumhuriyetlerinde yaşayan güzel Türkçe kelimeleri alıp dilimize kazandırmak çok mu zordur? Türk dünyasının dil zenginliğini birbirine aktarması, ortak kültürümüzü güçlendirecek en önemli adımlardan biridir. Bu hususta neden bu kadar yavaş davranıyoruz?
Ortak alfabe, ortak ticaret, serbest dolaşım, ortak sözlük ve eğitim alanındaki çalışmalar hâlâ arzu edilen düzeyde değildir. Bir türlü ürkek ve tereddütlü politikaların dışına çıkamıyoruz. Ortak eğitim ve kültür alanında kat ettiğimiz mesafe, Türk Birliği'ni yakınlaştıracak ve toplumlarımızı birbirine kaynaştıracak seviyeye ulaşmış değildir. Sinemayı, edebiyatı, iletişimi, bilişimi ve ulaşım imkânlarını yeterince değerlendiremedik. Oysa bunlar, Türk dünyasının birbirini tanıması ve ortak bir gelecek tasavvuru oluşturması bakımından son derece önemli araçlardır.
Bir başka önemli mesele de Türk dünyasının henüz bağımsızlığına kavuşmamış veya farklı siyasi statüler altında yaşayan topluluklarıdır. Rusya Federasyonu içerisinde çok sayıda Türk halkı ve özerk cumhuriyet bulunmaktadır. Kırım'ın durumu ortadadır. Balkanlar'da yapılması gereken daha pek çok çalışma vardır. Kuzey Kafkasya'nın durumu da dikkatle takip edilmelidir. Doğu Türkistan ise ağır bir baskı ve kimlik aşınması tehdidi altındadır.
Bütün bu coğrafyalarla yeterli temas ve iletişim kurulabildiğini söylemek mümkün değildir. Türk dünyasının bu bölgelerde yaşayan soydaşlarıyla kültürel, sosyal ve insani ilişkilerini geliştirmesi gerekir. Elbette her bölgenin siyasi şartları ve uluslararası dengeleri farklıdır. Bu gerçekleri göz ardı etmeden, soydaşlarımızın kimliklerini, kültürlerini ve haklarını korumaya yönelik çalışmalar kararlılıkla sürdürülmelidir.
TDT'den bir başka beklentimiz de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin tanınması meselesidir. KKTC'nin Türk dünyasındaki yeri ve konumu ortadadır. Peki, KKTC'nin teşkilat bünyesinde daha güçlü bir statüye kavuşması ve diğer Türk devletleri tarafından tanınması konusunda neden bu kadar yavaş hareket ediliyor? Bu meselede daha neyi bekliyoruz? Atılabilecek adımların sürekli ertelenmesi, Türk dünyasının ortak iradesini de tartışmalı hâle getirmiyor mu?
Dünya yeniden şekilleniyor. Uluslararası dengeler değişiyor, yeni ittifaklar kuruluyor, ekonomik ve siyasi güç merkezleri yeniden biçimleniyor. Böyle bir dönemde Türk dünyasının kendi imkânlarını, nüfusunu, coğrafyasını, tarihî bağlarını ve ekonomik potansiyelini daha etkin biçimde değerlendirmesi gerekiyor.
Zamanın ve şartların Türk dünyasına sunduğu fırsatları iyi değerlendirmeliyiz. Elbette her şey bir anda gerçekleşemez. Ancak hedeflerimizi sürekli erteleyerek de bir yere varamayız. Türk devletleri arasındaki iş birliği, yalnızca yıllık toplantılarda alınan kararlarla sınırlı kalmamalı; günlük hayata, ticarete, eğitime, ulaşıma, kültüre ve ortak politikalara yansımalıdır.
Unutmayalım ki tarih, fırsatları zamanında değerlendiren milletlerin önünü açar. Türk dünyası da bu tarihî fırsatı kaçırmamalıdır. Her şey Türklerin aleyhine dönmeden, elimizi çabuk tutmalı, kararlarımızı uygulamaya geçirmeli ve Türk Birliği idealini söz olmaktan çıkarıp gerçeğe dönüştürmeliyiz!
FAHRETTİN MASUM BUDAK
