TRAKYALILAR TRAKYA’YI TANIYOR MU?
Haber Analiz: Selim Çoraklı
Edirne, Kırklareli, Tekirdağ illerinden müteşekkil olan coğrafya parçası olan Trakya’nın bölgesinde Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) son açıkladığı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre, toplam nüfusu 2.010.474 kişi yaşıyor.
Balkan Yarımadası’nın güneydoğusunda yer alan, tarih boyunca stratejik konumu nedeniyle birçok medeniyetin kesişim noktası olan bir coğrafya olan Trakya’nın antik çağlardan günümüze kadar yoğun bir kültürel ve siyasi etkileşim alanı oluşturmaktadır. İstanbul’un Avrupa Yakası da coğrafi olarak Doğu Trakya sınırlarına dâhil edildiğinde, bölgenin nüfusu muazzam bir artış göstererek yaklaşık 11.6 milyon kişiye ulaşıyor.
İstanbul (Avrupa Yakası) 9.610.000 insan ile genişletilmiş Trakya nüfusunun yaklaşık %83'ünü tek başına oluşturur. Tekirdağ 1.208.441 nüfusuyla bölgenin İstanbul dışındaki en büyük sanayi ve nüfus merkezi haline gelmiş bulunuyor. Edirne 422.438 nüfusuyla bölgenin tarihi ve kültürel merkez özelliğini koruyan ikinci büyük ilini oluşturuyor. Kırklareli ise 379.595 nüfusuyla Doğal alanları ve sakin yapısıyla bölgenin en az nüfuslu ilidir.
İstanbul'un batı yakasıyla birleşen Trakya bölgesi, Türkiye'nin hem nüfus yoğunluğu hem de sanayi üretimi açısından en dinamik megapol alanı haline gelmektedir.
TRAKYA’NIN TARİHİ
Trakya’da insan yerleşimi yaklaşık 10.000 yıl önceye kadar uzanır. Traklar MÖ 2. binyıldan itibaren bölgede yaşayan Hint-Avrupa kökenli bir halk topluluğudur. Savaşçı yapıları, metal işçiliği, at yetiştiriciliği ve müzik/şiir gelenekleriyle ünlüdürler.
MÖ 8. yüzyıldan itibaren Yunan kolonileri kıyılarda kurulmuştur. MÖ 6. yüzyıl sonunda Persler bölgeyi Skudra satraplığı olarak kontrol altına almıştır. MÖ 4. yüzyılda Makedonya Kralı II. Philip ve Büyük İskender Trakya’yı fethetmiştir. İskender’in ölümünden sonra Lysimachos’un egemenliği altında kalmış, ardından Galat (Kelt) akınları yaşanmıştır.
MS 46’da Roma İmparatoru Claudius, Trakya’yı doğrudan Thracia eyaleti yapmış, başkent Perinthos (Marmara Ereğlisi) olmuştur. Roma yolları bölgeyi doğu-batı ticaret ve askeri koridoruna dönüştürmüştür. Roma İmparatorluğu’nun bölünmesinden sonra Doğu Roma (Bizans) egemenliğinde kalmıştır. 7. yüzyılda Bulgarlar kuzey kesimleri ele geçirmiş, Bizans ise Trakya askeri-idari birimler kurmuştur. 13-14. yüzyıllarda Latin, Sırp, Bulgar ve Katalan mücadeleleri bölgeyi zayıflatmıştır.
OSMANLI DÖNEMİ TRAKYA
Osmanlılar 1352-1354’te Gelibolu (Çimpe Kalesi) üzerinden Avrupa’ya ilk adımı atmış, 1361-1363’te Edirne’yi fethederek başkent yapmışlardır. 1360’lardan itibaren Batı Trakya da hızla Osmanlı topraklarına katılmıştır. 1453’te İstanbul’un fethiyle Doğu Trakya tamamen Osmanlı hâkimiyetine girmiştir.
Yaklaşık 500 yıl süren Osmanlı döneminde bölge Rumeli’nin önemli bir parçası olmuş, Türkmen yerleşimleriyle demografik yapı değişmiştir. Edirne uzun süre ikinci başkent işlevi görmüş, Selimiye Camii gibi mimari şaheserler inşa edilmiştir. 19. yüzyılda milliyetçilik akımları ve Rus-Osmanlı savaşları bölgeyi etkilemiştir. Balkan Savaşları (1912-1913) bölgenin kaderini belirlemiştir. Balkan Savaşı’nda Osmanlı, Trakya’nın büyük kısmını kaybetmiş, Londra Antlaşması ile sınır Midye-Enez hattına çekilmiştir. II. Balkan Savaşı’nda Osmanlı, Edirne ve Kırklareli’ni geri almıştır. Batı Trakya Bulgaristan’da kalmış, sonra Yunanistan’a geçmiştir.
I. Dünya Savaşı sonrası Sevr Antlaşması (1920) Doğu Trakya’yı Yunanistan’a vermiş, Yunan işgali yaşanmıştır. Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Mudanya Mütarekesi (1922) ile Doğu Trakya Türkiye’ye iade edilmiş, Lozan Antlaşması (1923) ile kesin sınırlar çizilmiştir. Karaağaç da Türkiye’ye bırakılmıştır.
1923 sonrası nüfus mübadelesi (Türk-Yunan) demografiyi büyük ölçüde değiştirmiştir. Günümüzde Doğu Trakya (Edirne, Kırklareli, Tekirdağ illeri) Türkiye’nin Avrupa toprağıdır.
TRAKYA KÜLTÜRÜ
Trakya, Trakların savaşçı kültürü, Yunan kolonileri, Pers-Makedon-Roma-Bizans hâkimiyetleri, Osmanlı’nın Avrupa’ya açılan kapısı ve 20. yüzyıl savaşlarıyla şekillenmiş çok katmanlı bir tarihe sahiptir. Stratejik konumu, İstanbul Boğazı, Karadeniz-Ege bağlantısı vb. yerler nedeniyle her dönemde büyük güçlerin ilgi odağı olmuştur. Günümüzde arkeolojik kazılar antik Trak mirasını aydınlatmaya devam etmektedir.
Trakya genel kültürü, binlerce yıllık Balkan ve Anadolu geçiş yolu üzerinde kurulmuş, neşeli, hoşgörülü ve kendine has ritmi olan özgün bir yapıya sahiptir. Trakya kültürünün temelini Balkan göçmenlerinin getirdiği gelenekler, tarım ve bağcılık kültürü ile hayata pozitif bakış açısı oluşturur.
İstanbul Avrupa Yakası'nın kozmopolit yapısına kıyasla, Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ ekseninde bu kültür çok daha saf ve belirgin bir şekilde yaşatılmaktadır.
Trakya denince akla ilk gelen şey müzik ve danstır. Klarnet, cümbüş ve davulun eşlik ettiği 9/8’lik Balkan ve Roman ritimleri bölgenin adeta resmi müziğidir. Kına geceleri, düğünler ve festivaller oldukça coşkulu geçer.
Trakya insanı cana yakınlığı, misafirperverliği ve stresten uzak, neşeli yapısıyla tanınır. Toplumsal hoşgörü çok yüksektir; kadın-erkek eşitliği ve modern yaşam tarzı kültürün en doğal parçasıdır.
"H" harfini düşürmek ("adi gidelim"), "be ya" ve "kızan" (çocuk/genç) gibi kelimeler Trakya ağzının en sempatik unsurlarıdır.
MUTFAK KÜLTÜRÜ
Trakya mutfağı, et ürünleri, süt ürünleri ve hamur işlerinin muhteşem bir birleşimidir:
Dünyaca ünlü Edirne Yaprak Ciğeri ve Tekirdağ Köftesi bölgenin gastronomi lokomotifleridir. Kırklareli ve Ezine hattındaki meralarda beslenen hayvanların sütünden yapılan Trakya Beyaz Peyniri ve eski kaşar Türkiye'nin en kalitelilerindendir. Tekirdağ (Şarköy) ve Kırklareli, Türkiye'nin en köklü bağ rotalarına sahiptir. Hardaliye (alkolsüz üzüm içeceği) ise bölgeye has tescilli bir lezzettir. Hayrabolu tatlısı, peynir helvası ve Edirne'nin badem ezmesi ön plana çıkar.
GELENEKSEL FESTİVALLER
Kakava ve Hıdırellez Şenlikleri: Her yıl Mayıs ayında Edirne’de (Sarayiçi) düzenlenen Kakava, baharın gelişini simgeler. Dünyanın dört bir yanından turist çeken bu festivalde dev ateşler yakılır, nehir kenarında dilekler dilenir.
Bocuk Gecesi: Kırklareli’nin Çamlıca köyünde yaşatılan, Balkan kökenli fantastik bir kış geleneğidir. Antik Cadılar Bayramı'nı andıran bu gecede insanlar beyaz giyinerek birbirini korkutur ve kabak tatlısı yer.
Kırkpınar Yağlı Güreşleri: Edirne’de yüzyıllardır kesintisiz süregelen, UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras listesindeki dünyanın en eski spor organizasyonlarından biridir.
