Gökyüzünde sessiz bir devrim kapısı aralanıyor. Çin, elektrikli otomobillerde kazandığı batarya ve üretim tecrübesini, şimdi pistlere ve bulutların üzerine taşımaya hazırlanıyor. Bu kez hedef, karayolları değil, şehirler arası kısa mesafeli hava ulaşımı.
14 Kasım’da Shandong eyaletinin Binzhou kentinde yapılan deneme, bu hedefin yalnızca bir çizim olmadığını gösterdi. Çin Ticari Uçak Şirketi COMAC tarafından geliştirilen CE-25A, ilk mürettebatlı uçuşunu başarıyla tamamladı. Uçağın içinde iki pilot ve bir uçuş testi mühendisi bulunuyordu.
BİR ÖNCEKİ ADIM İNSANSIZ ATILMIŞTI
CE-25A’nın hikayesi, aslında 14 Kasım’da başlamadı. Uçak, 2 Şubat 2026’da ilk insansız otonom uçuşunu yapmıştı. O tarihten mürettebatlı uçuşa kadar toplam 19 insansız doğrulama uçuşu gerçekleştirildi.
Yani önce uçak kendi başına uçmayı öğrendi, sonra insanların bindiği aşamaya geçildi. Havacılıkta alışılmış sıralamanın tersine çevrilmesi, projeyi diğer denemelerden ayıran en dikkat çekici yönlerden biri oldu.

60 KİLOMETRELİK UÇUŞ, 16 DAKİKA 38 SANİYE SÜRDÜ
Binzhou Dagao Havalimanı’ndan havalanan CE-25A, toplamda 57 dakika 46 saniye süren testin 16 dakika 38 saniyesini havada geçirdi. Bu sürede 60,4 kilometre mesafe kat etti.
Rakamlar ilk bakışta kısa görünebilir. Fakat test uçuşlarının mantığı mesafe rekoru kırmak değil, sistemleri kontrollü şekilde zorlamak. COMAC, uçağın normal şekilde çalıştığını ve tüm performans göstergelerinin beklentileri karşıladığını açıkladı.
Burada önemli bir ayrım da var. Uçağın tasarım menzili 400 kilometre olarak açıklanıyor. Binzhou’daki 60,4 kilometrelik uçuş, bu menzilin kanıtı değil, yalnızca ilk mürettebatlı aşamanın tamamlandığını gösteren bir prova.
TEKNİK KİMLİK: 10 FAN, 10 TON, 400 KİLOMETRE
CE-25A, COMAC’ın geliştirdiği ilk elektrikli ticari uçak. Tasarım, şehirler arası ticari uçuşlar için hazırlandı.
Uçağın yolcu kapasitesi 19 kişi. Azami kalkış ağırlığı 10 ton. Seyir hızı saatte 300 kilometre. Seyir irtifası 2 bin 400 metre. Tek şarjla kat edebileceği mesafe ise 400 kilometre olarak veriliyor.
Geleneksel jet motorlarının yerinde ise kanatlara yerleştirilmiş dağıtılmış elektrikli fan sistemi bulunuyor. Her kanatta beşer adet olmak üzere toplam 10 elektrikli kanallı fan, uçağa itiş gücünü sağlıyor. Bu yapı, hem gürültüyü hem de yerel emisyonu azaltmayı hedefleyen elektrikli havacılığın en kritik tasarım tercihlerinden biri.
İSMİNİN ŞİFRESİ NE ANLATIYOR?
CE-25A adı, rastgele seçilmiş harf ve rakamlardan oluşmuyor. C harfi hem Çin’i hem de üretici COMAC’ı temsil ediyor. E harfi elektriği simgeliyor. 25 sayısı, Çin Sivil Havacılık İdaresi’nin nakliye kategorisindeki uçaklar için uyguladığı CCAR-25 uçuşa elverişlilik kurallarına işaret ediyor. A harfi ise serinin ilk ürününü anlatıyor.
Yani proje, küçük deneysel bir hava aracı değil, büyük yolcu uçaklarıyla aynı güvenlik standardına göre geliştirilmeye çalışılan bir ticari uçak iddiası taşıyor.
BATARYA DEVLERİ DE PROJENİN İÇİNDE
CE-25A, tek bir şirketin ürünü değil. COMAC, projeyi dünyanın en büyük elektrikli araç batarya üreticilerinden CATL ve Şanghay Jiao Tong Üniversitesi ile birlikte yürütüyor. Yanlarında başka yerli ortaklar da bulunuyor.
Bu ortaklık yapısı, Çin’in stratejisini de açık ediyor. Otomobilde batarya, yazılım ve seri üretimle elde edilen birikim, şimdi havacılıkta kullanılmak isteniyor. Elektrikli ulaşım, karadan sonra gökyüzünde de günlük hayatın bir parçası haline gelebilir mi sorusu, işte bu yüzden yalnızca bir mühendislik merakı değil, aynı zamanda bir sanayi politikası sorusu.
SERTİFİKASYON SÜRECİ BAŞLADI, BİLET SATIŞI HENÜZ YOK
Çin Sivil Havacılık İdaresi, CE-25A için yapılan tip sertifikası başvurusunu kabul etti. Bu, sertifikasyon sürecinin resmen başladığı anlamına geliyor. Ancak başvurunun kabulü, uçağın yolcu taşımaya hazır olduğu anlamına gelmiyor.
Önünde uzun bir test takvimi var. Farklı hava koşulları, güvenlik senaryoları, batarya güvenliği, ısıl yönetim, acil durum prosedürleri ve itki sisteminin güvenilirliği tek tek doğrulanacak. COMAC, henüz sertifikasyonun ne zaman tamamlanacağını, ilk müşterinin kim olacağını ya da uçağın ne zaman hizmete gireceğini açıklamadı.
Kısacası biletler satışa çıkmadı. Yolcuların CE-25A ile uçması için önce kağıt üzerindeki değil, gökyüzündeki sınavların tamamlanması gerekecek.
FOSİL YAKIT BİTTİ Mİ, YOKSA YENİ BİR DÖNEM Mİ BAŞLIYOR?
Bu sorunun cevabı, tek bir uçuşla verilemez. CE-25A, uzun mesafeli uçuşlarda jet yakıtının yerini almayı vaat etmiyor. 400 kilometrelik menzili, onu daha çok kısa mesafeli bölgesel hatlar için aday yapıyor.
Yine de anlamı küçük değil. Elektrikli bir yolcu uçağının mürettebatla uçması, havacılıkta fosil yakıtın tek seçenek olmadığı fikrini laboratuvardan piste indirdi. Eğer sertifikasyon tamamlanır ve ekonomik model kurulursa, yakın şehirler arasında daha düşük enerji tüketimiyle, daha sessiz ve daha temiz bir ulaşım seçeneği doğabilir.
Fosil yakıt dönemi bir günde sona ermeyecek. Ama Binzhou semalarında 16 dakika 38 saniye havada kalan bu uçak, o dönemin sonsuza kadar sürmeyeceğini de gösterdi.




