Türkiye Cumhuriyeti’nin 103’üncü kuruluş yıl dönümü kutlamaları öncesinde, 28 Ekim 1923 gecesi Çankaya Köşkü’nde yaşanan tarihi gelişmeler bir kez daha hatırlanıyor. Kurtuluş Savaşı’nın ardından bağımsızlığını kazanan Türk milletinin yönetim biçimini belirleyen süreç, Mustafa Kemal Atatürk’ün arkadaşlarına açıkladığı kararla son aşamasına ulaştı.
ÇANKAYA’DA TARİHİ KARAR
24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanması ve 13 Ekim’de Ankara’nın başkent ilan edilmesinin ardından, yeni Türk devletinin yönetim biçiminin açıkça belirlenmesi gündemdeydi.
Meclis hükümeti sisteminde yaşanan hükümet kurma güçlüğü, Ekim 1923’ün son günlerinde siyasi bir bunalıma dönüşmüştü.
Mustafa Kemal Paşa, 28 Ekim akşamı İsmet Paşa, Kâzım Paşa, Fethi Bey, Kemalettin Sami Paşa, Halit Paşa, Fuat Bey ve Ruşen Eşref Bey’in de aralarında bulunduğu arkadaşlarını Çankaya Köşkü’nde ağırladı.
Yemek sırasında Cumhuriyet’i ertesi gün ilan edeceklerini açıklayan Mustafa Kemal Paşa’nın kararı, sofrada bulunanlar tarafından benimsendi.
O GECE ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ HAZIRLANDI
Atatürk, tarihi gecede yaşananları yıllar sonra Nutuk adlı eserinde anlattı.
Yemekte Cumhuriyet’in ilan edileceğini açıklamasının ardından nasıl hareket edileceğini belirlediklerini ve arkadaşlarını görevlendirdiğini aktardı.
Konukların ayrılmasından sonra Mustafa Kemal Paşa ve İsmet Paşa çalışmalarını sürdürdü. 1921 Anayasası’nın bazı maddelerinde değişiklik yapılmasını öngören kanun teklifi hazırlandı.
Tasarıyla Anayasa’nın birinci maddesine, “Türkiye Devleti’nin hükümet şekli Cumhuriyettir” hükmünün eklenmesi kararlaştırıldı.
29 EKİM’DE TARİHİ OYLAMA
Bir gece önce hazırlanan anayasa değişikliği, 29 Ekim 1923 Pazartesi günü Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin gündemine geldi.
Mecliste yapılan görüşmelerin ardından teklif, saat 20.30’da oturuma katılan 158 milletvekilinin oybirliğiyle kabul edildi.
Böylece Türkiye Devleti’nin yönetim biçimi resmen Cumhuriyet olarak belirlendi.
Aynı gece gerçekleştirilen seçimde Gazi Mustafa Kemal Paşa, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.
103 YILDIR YAŞAYAN TARİHİ MİRAS
28 Ekim 1923 gecesi Çankaya Köşkü’nde açıklanan karar, yalnızca bir yönetim değişikliğinin değil, millî egemenliğe dayanan yeni devlet düzeninin de tarihi dönüm noktası oldu.
Kurtuluş Savaşı’yla kazanılan bağımsızlık, Cumhuriyet’in ilanıyla yeni bir anayasal ve siyasal yapıya kavuştu.
Aradan geçen 103 yılın ardından, Atatürk’ün o tarihi akşam dile getirdiği “Yarın Cumhuriyet’i ilan edeceğiz” sözleri, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nın anlamını ve Türk milletinin egemenlik iradesini hatırlatmaya devam ediyor.
