Cumhuriyet'in ikinci yüzyılında yaşıyoruz.
Artık kendimize şu soruyu sormanın zamanı geldi:
Cumhuriyet'i kuran iradeyi gerçekten ne kadar biliyoruz?
Bugün siyaset meydanlarında en çok adı anılan kişi hiç şüphesiz Gazi Mustafa Kemal Atatürk'tür. Fakat onun adını anmak ile fikirlerini anlamak arasında büyük bir fark vardır.
İşte bu farkın en önemli anahtarı Nutuk'tur.
Nutuk, yalnızca 1919-1927 yılları arasında yaşanan olayların kronolojik anlatımı değildir. O, bir devletin hangi şartlarda kurulduğunu, hangi tehditlerle mücadele ettiğini ve geleceğini hangi ilkeler üzerine inşa ettiğini anlatan eşsiz bir siyaset metnidir.
Bugün birçok kişi Nutuk'u tarih kitabı olarak görüyor.
Oysa Nutuk, aynı zamanda devlet yönetimi, demokrasi, hukuk, millet egemenliği, bağımsızlık, hesap verebilirlik ve siyasi ahlak üzerine yazılmış en önemli eserlerden biridir.
Atatürk, Nutuk'u yalnızca kendi dönemini anlatmak için yazmadı.
Onu, gelecek nesiller aynı hataları yapmasın diye kaleme aldı.
Çünkü milletlerin hafızası zayıfladığında, tarih tekerrür etmeye başlar.
Nutuk'un her sayfasında bir uyarı vardır.
Kimi zaman kişisel çıkarların devlet çıkarlarının önüne geçmemesi gerektiğini anlatır.
Kimi zaman bağımsızlığın hiçbir şart altında pazarlık konusu yapılamayacağını vurgular.
Kimi zaman da millet iradesinin her türlü gücün üzerinde olduğunu açıkça ortaya koyar.
Bugün Cumhuriyet'in ikinci yüzyılında bu satırları yeniden okumaya neden ihtiyaç duyuyoruz?
Çünkü değişen yalnızca zaman olmuştur.
Devlet yönetiminin temel ilkeleri değişmemiştir.
Şeffaflık, liyakat, hukukun üstünlüğü, millet egemenliği ve bağımsızlık hâlâ güçlü bir devletin vazgeçilmez unsurlarıdır.
Nutuk'u okuyan herkes şunu fark eder:
Atatürk, hiçbir zaman yalnızca günü kurtaran bir siyasetçi olmamıştır.
O, yüz yıl sonrasını düşünen bir devlet kurucusudur.
Bu nedenle Nutuk'un değeri yalnızca geçmişi anlatmasında değil, geleceğe ışık tutmasındadır.
Bugün farklı siyasi görüşlerden insanlar aynı kitapta buluşabiliyorsa, bunun nedeni Nutuk'un herhangi bir parti için değil, Cumhuriyet'in geleceği için yazılmış olmasıdır.
Cumhuriyet'in ikinci yüzyılında belki de en büyük görevimiz, Atatürk adına konuşmak değil; Atatürk'ün kendi sözlerini anlamaktır.
Çünkü fikirler kulaktan dolma bilgilerle değil, kaynağından öğrenildiğinde kalıcı olur.
Nutuk'u yeniden okumak, yalnızca geçmişe dönmek değildir.
Cumhuriyet'in neden kurulduğunu, hangi fedakârlıklarla ayakta kaldığını ve gelecek yüzyıllarda nasıl korunabileceğini yeniden hatırlamaktır.
Belki de bugün ihtiyacımız olan şey yeni sloganlar değildir.
Yeni tartışmalar da değildir.
İhtiyacımız olan, Cumhuriyet'in kurucu metnini yeniden açıp okumaktır.
Çünkü bir millet, kurucu iradesini unuttuğu gün geleceğini de tartışmaya başlar.
Cumhuriyet'in ikinci yüzyılı, Atatürk'ün fotoğraflarını çoğaltma değil; fikirlerini daha derin kavrama yüzyılı olmalıdır.
Ve bunun ilk adımı, Nutuk'un sayfalarını yeniden çevirmektir.
Bir sonraki yazımızda Nutuk'un en temel kavramlarından biri olan "millet egemenliği" üzerinde duracağız. Çünkü Cumhuriyet'in kalbi, yalnızca sandıkta değil; bilinçli, sorumluluk sahibi ve özgür yurttaşların ortak iradesinde atar.