DİKKATLİ OL, DOLANDIRILMA!
Haber Analiz: Selim Çoraklı
Teknolojideki hızlı ilerlemeye paralel olarak internet ortamındaki dolandırıcılıkta hızlı şekilde şekil ve yöntem değiştirerek ilerliyor. Her geçen gün internet üzerinden dolandırılan yeni mağdur vatandaşlar çoğalıyor.
İnternet dolandırıcılığı artık tek bir tip değil, her gün yeni bir versiyonu çıkıyor. En çok işe yarayan şey ise tek bir program değil, birkaç temel alışkanlığı oturtmaktan geçiyor.
Devletimizin güvenlik güçleri dolandırıcılıkları önleme hususunda çok büyük gayret sarf etmelerine rağmen dolandırılmaların sonunu getiremiyor.
Korunma Yolları
İnternette dolandırıcılardan korunmanın en pratik yolu, telefonunuza veya bilgisayarınıza şüpheli gelen her şeyi doğrulamadan işlem yapmamak, cihaz ve hesap güvenliğini güçlendirmek ve mağdur olursan hemen bankayı arayıp delilleri kaydetmek ve resmi kanallara başvurmadan geçiyor.
Bu hususta alınacak tedbirleri uzmanlar şöyle sıralıyor:
* Tanımadığınız kişilerden gelen link, dosya, uygulama indirme taleplerine inanmayın.
* E-posta ve mesajlarda “gönderen” kısmındaki e-posta adresini kontrol et, benzer görünen ama farklı alan adları dolandırıcılık işareti olabilir.
* Adres çubuğunu kontrol et, sahte site riskine karşı “https” ve kilit simgesine bak ama bunun tek başına güvenlik garantisi olmadığını unutma.
* “Gerçek olamayacak kadar iyi” fırsatlar, acele ettiren mesajlar, tehdit eden üslup büyük ihtimalle tuzaktır, uzak durun.
* Kişisel bilgileri ve banka doğrulama kodlarını kimseyle paylaşma, bankalar bu kodları sözlü istemez.
Gelen Linke Tıkadıysan!
Şüpheli linke tıkladıysan acil olarak şu adımlar takip edilmelidir:
1. Bilgisayarın internet bağlantısını hemen kes, WiFi’yi kapat veya kabloyı çıkar.
2. Şifre girdiysen, aynı şifreyi kullandığın diğer hesapları farklı bir cihazdan değiştir.
3. Güvenlik yazılımı ile tam tarama yap, şüpheli uygulamaları kaldır.
4. Hemen bankanı ara, kartını bloke ettir, online bankacılık şifreni değiştir, işlem itirazı başlat.
5. Yazışma, dekont, URL ve ekran görüntülerini sakla, dosyayı resmileştir.
6. Suç duyurusu için Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk kuvvetlerine başvuru yap.
Şikâyet Yerleri
Resmi bildirim ve şikâyet kanallarını iyi öğrenmek gerekir. Herhangi bir dolandırıcılığı maruz kalındığında
Emniyet Genel Müdürlüğü online ihbar sistemi üzerinden ihbar yapılabilir.
İnternette suç unsuru barındıran içerikler için e-Devlet üzerinden BTK’nın “İnternet İhbar Başvurusu” hizmeti bulunur.
CİMER üzerinden de başvuru ve şikayet iletimi yapılabilir.
Kendisini Polis, savcı veya asker gibi tanıtarak para, altın istemek dolandırıcılık olabilir; böyle durumlarda 155 Polis İmdat ihbar hattı ile bildirim yapılması önerilir.
En kritik Kurallar
Dolandırılmamak için takip edilecek kritik kurallar var. Bunlara dikkat edilirse dolandırılma yüzdesi azalır.
* Acele ettiren her mesaj şüphelidir. "Hesabınız kapanacak", "son 10 dakika", "hemen ödeme yapmazsanız icra" gibi baskı kuran mesajlarda asla linke tıklama. İlgili bankayı / kurumu uygulamadan ya da kendi yazdığın adresten açarak kontrol et.
* Linki okumayı öğren. Gerçek garanti.com.tr ile garanti-destek.com.tr-secure-login.xyz aynı şey değil. E-postadaki butona değil, adres çubuğundaki alan adına bak. Şüpheliyse üzerine basılı tutup linki kopyala ve bir not defterine yapıştır.
* İki faktörlü doğrulamayı (2FA) her yerde aç. Özellikle e-posta, e-Devlet, bankacılık, Instagram, Facebook hesabın için SMS yerine mümkünse uygulama tabanlı kod kullan.
* Kişisel bilgini asla telefonda ve DM'de verme. Banka, polis, savcı, PTT, kargo şirketi senden asla telefonla şifre, SMS kodu veya kartının CVV'sini istemez.
* Aynı şifreyi her yerde kullanırsan bir site patladığında hepsi gider. Tarayıcının kendi yöneticisi bile aynı şifreyi tekrar etmekten iyidir.
Nerede Neye Dikkat Etmeliyiz?
Alışverişte, “Çok iyi fiyat” gibi sloganlar en büyük yemdir. Bilmediğin siteden alışveriş yapmadan önce sitenin iletişim ve iade bilgilerine bak.
Sadece kapıda ödeme veya havale/EFT isteyen, kredi kartı kabul etmeyen yerden uzak dur.
Instagram'da gördüğün reklamlarda sitenin URL'sini kontrol et, yorumları kapatılmışsa oradan uzak dur.
Mesaj ve e-postada, Kargo, e-Devlet, e-Tebligat, HGS, banka kılıfındaki SMS'ler Türkiye'de en yaygın yöntem. Kargo takip numaran yoksa linke tıklama.
E-postada ek varsa .exe, .scr, .zip uzantılarına asla çift tıklama. Fatura bile olsa önce gönderenin gerçek adresini kontrol et.
Telefon ve WhatsApp'ta, kendini savcı, polis, banka görevlisi olarak tanıtan kişiye itibar etme. Telefonu kapat, 112'yi veya bankanın arkasındaki numarayı kendin ara.
WhatsApp'tan, "Merhaba ben oğlun/kızın, telefonum bozuldu" gibi mesajlar son dönemde çok arttı. Eski numaranı görüntülü arayarak doğrula.
Bunlara da dikkat!
Telefon ve bilgisayarını güncel tut, otomatik güncellemeyi kapatma.
E-postada ve tarayıcıda sahte site koruması açık olsun. Chrome / Safari zaten çoğu oltalama sitesini engelliyor.
Halka açık Wi-Fi'da banka işlemine girme. Gireceksen mobil verini kullan.
Kartların için internet alışveriş limitini düşük tut, kullanmadığında mobil bankadan internet işlemini kapatıp açabilirsin.
Kart bilgilerini sitelere kaydetme.
Dolandırıldığını Düşünüyorsan!
Dolandırıldığını anladığın andan sonra ilk 30 dakika çok önemlidir. Bunun için yapılacak işlemleri şöyle sıralamak mümkündür:
1. Bankanı ara, kartı bloke ettir. Tüm bankaların 7/24 ihbar hattı var.
2. Delil topla. Ekran görüntüsü, IBAN, telefon numarası, link, dekont. Hiçbir şeyi silme.
3. Resmi şikayet yerlerine müracaat et.
[email protected] veya en yakın Siber Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü
◦ Cumhuriyet Savcılığı'na dilekçe
◦ BTK / USOM'a ihbarweb.org.tr üzerinden site ihbarı
◦ Dolandırıcılık mesajı SMS ise BTK'ya 5809'a SMS'i ileterek şikayet edebilirsin
4. Şifrelerini değiştirdiysen, diğer hesaplarda aynı şifreyi kullanıyorsan onları da değiştir.
