29 Ekim 1923’te saat 20.30’da Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yükselen “Yaşasın Cumhuriyet” sesleri, Türk milletinin tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün öncülüğünde kurulan Türkiye Cumhuriyeti, bugün 103’üncü kuruluş yıl dönümünü kutluyor.
Milli Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından yeni Türk devletinin yönetim biçimini belirleyen Cumhuriyet, bağımsızlık uğruna verilen mücadelenin siyasi ve hukuki alandaki en önemli kazanımlarından biri olarak tarihe geçti.
BAĞIMSIZLIKTAN CUMHURİYETE UZANAN YOL
Cumhuriyet’in temelleri, Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkmasıyla başlayan Milli Mücadele yıllarında atıldı.
23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılmasıyla milli egemenlik esasına dayanan yeni yönetimin ilk adımı atılırken, Kurtuluş Savaşı’nın kazanılması bağımsız bir devletin kuruluşuna giden yolu açtı.
24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanması ve 13 Ekim 1923’te Ankara’nın başkent ilan edilmesiyle yeni devletin siyasi yapılanmasında önemli aşamalar geride bırakıldı.
Ancak devletin yönetim biçiminin anayasal olarak belirlenmesi ve devlet başkanlığı konusunun çözüme kavuşturulması gerekiyordu.
TARİHİ KARAR ÇANKAYA'DA ALINDI
27 Ekim 1923’te hükümetin istifasının ardından yeni kabinenin kurulamamasıyla yaşanan siyasi bunalım, yönetim sisteminde değişiklik yapılmasını gündeme getirdi.
28 Ekim akşamı yakın çalışma arkadaşlarını Çankaya Köşkü’nde yemeğe davet eden Mustafa Kemal Paşa, Türk tarihine geçecek kararını burada açıkladı.
Atatürk, o tarihi anı Nutuk’ta, “Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz” sözleriyle anlattı.
Yemekte bulunan arkadaşlarının da kararı desteklemesi üzerine Mustafa Kemal Paşa, İsmet Paşa ile birlikte 1921 Anayasası’nda yapılacak değişiklikleri içeren kanun teklifini hazırladı.
SAAT 20.30'DA CUMHURİYET İLAN EDİLDİ
29 Ekim 1923 Pazartesi günü saat 18.00’de toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi, Cumhuriyet’in ilanına ilişkin anayasa değişikliğini görüşmeye başladı.
Görüşmelerin ardından 1921 Anayasası’na “Türkiye Devleti'nin şekli hükümeti Cumhuriyet'tir” hükmü eklendi.
Saat 20.30’da yapılan oylamada, oturuma katılan 158 milletvekilinin tamamının kabul oyuyla Cumhuriyet ilan edildi.
Tarihi karar, Meclis salonunda alkışlar ve “Yaşasın Cumhuriyet” sesleriyle karşılandı.
ATATÜRK İLK CUMHURBAŞKANI SEÇİLDİ
Cumhuriyet’in ilanının hemen ardından Cumhurbaşkanlığı seçimi gerçekleştirildi.
Gazi Mustafa Kemal Paşa, oylamaya katılan 158 milletvekilinin tamamının oyuyla Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.
Atatürk, Cumhurbaşkanı olarak Meclis kürsüsünden yaptığı ilk konuşmasını tarihe geçen şu sözlerle tamamladı:
“Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır.”
Cumhuriyet’in ilanıyla devlet başkanlığı sorunu çözülürken hükümetin kuruluş sistemi de yeniden düzenlendi. İlk Cumhuriyet hükümetini kurma görevi İsmet Paşa’ya verildi.
103 YILLIK CUMHURİYET MİRASI
29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyet, ilk günden itibaren halkın coşkulu kutlamalarına sahne oldu.
1924 yılında alınan kararla Cumhuriyet’in ilanının törenler ve 101 pare top atışıyla kutlanması kararlaştırıldı. 19 Nisan 1925’te kabul edilen kanunla 29 Ekim, milli bayram ilan edildi.
Aradan geçen 103 yılın ardından Cumhuriyet, Türk milletinin bağımsızlık, egemenlik ve çağdaşlaşma mücadelesinin simgesi olmayı sürdürüyor.
29 Ekim 1923’te millet iradesiyle kurulan Türkiye Cumhuriyeti, bugün 103 yaşında.
