Dönemin sosyolojik ve ekonomik şartları çok ağırdı. Anadolu adeta yok olmuştu. Toplumsal psikoloji milletimizin ruhuna çökmüştü. Düşman Mondoros Muterekesi'nden sonra Sevr'i dayatmış ve işgal orduları yurdun her yanına çıkarma yapmıştı. Elimizde kalan bu vatan parcası da bölüşülmek üzereydi. 22 milyon km'den kalan vatan toprağı Anadolu, tükenmek ve yok olmakla karşı karşıyaydı. Savaşacak ne asker vardı ne de cephane... Düveli Muazzama denilen düşman unsurlar son darbeyi vurmak ve milleti tam esir almak için olanca kuvvetiyle boğazımıza yapışmıştı. Yunanlılar da Ege'ye çıkarma yapmış ve her yeri işgal etmişti. Milletine inanan bir avuç kadro Anadolu'nun enkaz şehirlerinde kurtuluş arıyordu. Bu insanların arkasından denilmeyen laflar kalmamıştı. Yoğun eleştiriler altında Anadolu'nun harabeye dönmüş sinesinde kurtuluş ve diriliş reçetesi hazırlayan Mustafa Kemal ve arkadaşları deyim yerindeyse son çılgınlığa kalkışmıştı. Padişah "Kurtarsa kurtarsa bu memleketi ancak Sarı Paşa kurtarır" dediğinde hiç kimse bu söze inanmamıştı. Devlet yeniden küllerinden doğmak isterken; azimli, öngörülü, inançlı ve güvenilir bir lider arıyordu. Aranan o lider bulunmuştu. Gerekli görüşmeler yapılmış ve Atatürk'ün üzerinde karar kılınmıştı. "Savaş bir hiledir" düsturuyla hareket edilmiş ve düşmaların aldatılması sağlanmış ve kurtuluş yolculuğunun önü açılmıştı. Kurtuluş, diriliş ve silkiniş hareketi başlarken üç temel olgu Ulusal Kurtuluş Savaşı'na yön vermişti. Birincisi Mustafa Kemal Paşa'nın liderliği, ikincisi 19 Mayıs 1919'da sağ salim Samsun'dan Anadolu'ya varış ve üçüncüsü de Doğu'nun Fatihi Kazım Karabekir Paşa'nın tüm rütbeleri elinden alınmış ve idama mahkum edilmiş bir "vatan haini"ne(!) tabi olması ve biat etmesiydi. Bu üç faktörün birleşip milletle bütünleşmesi sağlanınca Bağımsızlık Savaşı'nın meşalesi yakılarak tüm Misakı Millî sınırlarına ulaştırılmıştı. Türk milletinin yaratılış karakterinde hür ve bağımsız yaşama şuuru vardır. Bu bağımsızlık şuuru en zor dönemlerde harekete geçer ve İsmet İnönü'nün dediği gibi "yeni bir dünya kurulur ve Türk milleti de orada yerini alarak yoluna devam eder." Nitekim de yine öyle oldu. Türk Milleti kurtuluş destanını lideriyle beraber yazdı ve tarihin altın sayfasına gönderdi. Atatürk ve silah arkadaşlarını tazimle, muhabbetle ve şükranla anar, aziz hatıraları önünde saygıyla eğiliriz. 19 Mayıs Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı kutlu olsun! FAHRETTİN MASUM BUDAK